SAAB JAS 39 Gripen – szwedzki lekki myśliwiec wielozadaniowy produkowany przez koncern lotniczy SAAB w koprodukcji z BAE Systems.
-----------------
Dane podstawowe
Państwo
Szwecja

Producent
SAAB

Typ
myśliwiec wielozadaniowy

Konstrukcja
jednosilnikowy odrzutowy średniopłat w układzie kaczki o konstrukcji całkowicie metalowej

Załoga
1 pilot (A/C/E)
2 pilotów (B/D/F)

Historia
Data oblotu
9 grudnia 1988

Lata produkcji
od 1987

Liczba egz.
235[2]

Liczba wypadków
• w tym katastrof
11
8

Dane techniczne
Napęd
C/D: 1 × silnik turbowentylatorowy Volvo Aero RM12
E/F: 1 × F414-GE-39E

Ciąg
A/B: 48,9 kN / 78,7 kN z dopalaczem
C/D: 54 kN/81,51 kN
E/F: 62,3 kN/97,9 kN

Wymiary
Rozpiętość
8,4 m

Długość
14,1 m (A/C)
14,8 m (B/D)

Wysokość
4,5 m

Powierzchnia nośna
30 m²

Masa
Własna
6700/7000 kg (A/B)
6800 kg / 7100 kg (C/D)

Startowa
14 000 kg

Zapas paliwa
3000 l (3300 l w dodatkowych zbiornikach)

Osiągi
Prędkość maks.
2130 km/h (2.0 Ma)[3]

Prędkość wznoszenia
10 000 m w 2 min

Pułap
18 000 m

Zasięg
1200 km (maksymalny >3000 km)

Rozbieg
400 m

Dobieg
500 m

Dane operacyjne
Uzbrojenie
1 × Mauser BK-27 kal. 27 mm
6 × AIM-9 Sidewinder lub IRIS-T
4 × AIM-120 AMRAAM, MICA lub Meteor
4 × GBU-12 lub AGM-65 Maverick
2 × RBS15F, 8 × Mark 82
Użytkownicy
Szwecja, Czechy, Węgry, Południowa Afryka,
Tajlandia, Brazylia
----------------------


Nazwa samolotu Gripen została wybrana w publicznym konkursie ogłoszonym w 1982 roku. Gryf znajduje się w herbie firmy SAAB i uznano, że doskonale nadaje się do podkreślenia wielozadaniowości samolotu. Symbol JAS jest skrótowcem od szwedzkiego Jakt – myśliwski, Attack – szturmowy, Spaning – rozpoznawczy i oznacza, że Gripen jest wielozadaniową maszyną zdolną wykonywać każde z tych zadań.
Historia
Po opanowaniu seryjnej produkcji samolotu Saab JA-37 Viggen koncern SAAB rozpoczął prace nad projektem nowego lekkiego samolotu szturmowego i szkolno-bojowego Aircraft 38, który miał uzupełnić JA-37 Viggen w mniej złożonych działaniach rozpoznawczych oraz uderzeniowych. W 1979 roku prace nad samolotem przerwano z powodu braku zainteresowania. Decyzja ta zbiegła się w czasie z ogłoszonym przez Naczelnego Dowódcę Sił Zbrojnych Szwecji ogólnych założeń, które powinien spełniać w przyszłości wielozadaniowy samolot myśliwski Szwedzkich Sił Powietrznych. W tym samym roku opracowano pierwszą propozycję projektową. Podstawowe założenia, które spełniać miał nowy samolot, to m.in. odpowiednia jednostka napędowa, użycie materiałów kompozytowych jako głównego materiału konstrukcyjnego, zwiększenie manewrowości samolotu dzięki zaprojektowaniu go jako niestatecznego i wprowadzeniu sterowania typu Fly-By-Wire za pośrednictwem komputera pokładowego oraz konstrukcji szczytowo nowoczesnej awioniki. Założono też, że nowy samolot mógłby wypełniać jednocześnie misje myśliwskie, szturmowe i rozpoznawcze. Z tego powodu program oznaczono skrótem JAS (od Jakt, Attack, Spaning – myśliwski, szturmowy, rozpoznawczy).

Specyfikacja, zgodnie z którą projektowano samolot, zakładała operowanie z pasów startowych o długości 800 metrów, dlatego pierwsze maszyny testowane na przyzakładowym lotnisku w Linköping startowały i lądowały w namalowanym na pasie startowym prostokącie o wymiarach 9 × 800 metrów. Skrócenie drogi hamowania uzyskano poprzez zastosowanie dużych hamulców aerodynamicznych oraz takim ustawieniom powierzchni sterowych podczas dobiegu, że dociskają one maszynę do ziemi, zwiększając efektywność hamulców podwozia. Wychylenie dziobowych skrzydełek pionowo w dół zapewnia uzyskanie dodatkowych powierzchni działających jako hamulec aerodynamiczny.

Za podstawę do projektowania układu aerodynamicznego przyjęto samolot F-16XL, który został poddany modernizacji. Dane o projektowaniu i pracy układów sztucznej stateczności i sterowania Fly-By-Wire uzyskano dzięki współpracy z niemieckim koncernem MBB i amerykańskim Rockwell. W projekcie Gripen zastosowano układ kaczki. Połączenie skrzydła delta z usterzeniem przednim, dało bardzo dobre własności aerodynamiczne, przy maksymalnie prostej konstrukcji. Zdecydowano się zaprojektować pierwszą w świecie niestateczną kaczkę z aktywnym układem sterowania i trójkątnym skrzydłem głównym. Ponieważ było to rozwiązanie nowatorskie, przygotowano też kilka projektów bardziej konwencjonalnych samolotów zbliżonych koncepcją głównie do F-16. Jako napęd wybrano silnik General Electric F404. Po przekonstruowaniu powstał silnik RM12 o ciągu 80,1 kN (8165 KG) produkowany przez firmę Volvo.

W lutym 1980 roku szef sztabu Szwedzkich Sił Zbrojnych podał wymagania na nowy wielozadaniowy samolot bojowy. W ramach realizacji programu, we wrześniu 1980 r., firmy SAAB-Scania, Volvo Flygmotor, Ericsson i FFV Aerotech powołały konsorcjum przemysłowe pod nazwą Industriegruppen JAS AG. 30 czerwca 1982 roku podpisano kontrakt na zbudowanie pięciu prototypów i trzydziestu seryjnych maszyn pierwszej serii (tzw. Batch 1) z opcją na kolejnych 110 maszyn JAS-39 Gripen. Prace nad budową prototypów samolotu ruszyły w 1984 roku. Pierwszy prototyp, 39-1, został oblatany 9 grudnia 1988 roku, drugi, 39-2 – 4 grudnia 1990 roku, trzeci, 39-3 – 25 marca 1991 roku, czwarty, 39-4 – 20 grudnia 1990 roku, a ostatni, piąty – 23 października 1991 roku. Podczas prób w locie, 2 lutego 1989 roku został zniszczony w katastrofie pierwszy prototyp. Po zmianach konstrukcyjnych wszystkich samolotów próby w locie wznowiono w maju 1990 roku. Wzorcem do produkcji seryjnej stał się piąty egzemplarz, 39-5. Zbudowano też dwa płatowce do naziemnych prób statycznych i wytrzymałościowych 39-51 i 39-52. 10 września 1992 roku oblatano pierwszy samolot seryjny. Nie został on przekazany wojsku, lecz dołączył do programu prób w miejsce rozbitego, pierwszego prototypu. Drugi samolot seryjny, przejęty już przez Szwedzkie Siły Powietrzne, uległ katastrofie w czasie pokazu w Sztokholmie 8 sierpnia 1993 roku[4] Od czerwca 1993 roku seryjne samoloty zaczęły docierać do 7 Flygflottilj (skrzydła lotniczego) w Lidköping, gdzie ulokowano centralny ośrodek szkolenia pilotów i obsługi naziemnej „Gripenów”. Ostatni samolot pierwszej serii przekazano użytkownikowi 13 grudnia 1996 roku. Łącznie podjęto budowę 30 samolotów Batch 1. Ostatni z nich przebudowano na samolot dwumiejscowy. Dostarczono więc 29 maszyn pierwszej serii.

W czerwcu 1992 roku podpisano kontrakt na dostawę drugiej serii 110 samolotów „Gripen” (Batch 2), w tym 14 w wersji dwumiejscowej. W 1994 roku zamówienie Szwedzkich Sił Powietrznych opiewało na 140 samolotów. 20 sierpnia 1996 roku oblatano pierwszy samolot drugiej serii i w grudniu tego roku został przekazany do 7 Skrzydła. Dopiero samoloty serii Batch 2 reprezentowały wersję w pełni bojową. Zbudowano 76 egz. JAS-39A Batch 2, ostatnie 20 „Gripenów” z serii Batch 2 (co łącznie dało 96 jednomiejscowych myśliwców serii 2) zostało wykonanych w zmodernizowanym wariancie, oznaczonym JAS-39C Batch 2. W 2005 roku JAS-39A Batch 2 stanowiły podstawę sił bojowych lotnictwa szwedzkiego. W przyszłości wszystkie mają być doprowadzone do standardu serii Batch 3.

W czerwcu 1992 roku podpisano kontrakt na dostawę 14 samolotów w wersji dwumiejscowej w ramach drugiej serii Batch 2. Wcześniej nie przewidywano budowy samolotu dwumiejscowego, rozpoczęto jednak budowę pierwszego prototypu tej wersji. SAAB zmienił oznaczenia samolotów: wersja jednomiejscowa nosi oznaczenie JAS-39A, natomiast dwumiejscowa JAS-39B. Pierwsze studia nad samolotem dwumiejscowym, o pełnych możliwościach samolotu bojowego przeprowadzono już w latach 1989–1991. Budowę prototypu (powstał z przebudowy ostatniego samolotu serii Batch 1) rozpoczęto w 1994 roku. Został on pomyślnie oblatany 29 kwietnia 1996 roku, a 22 listopada 1996 roku oblatano pierwszy dwumiejscowy egzemplarz seryjny. Samolot zachował prawie w 100% możliwości bojowe wariantu podstawowego. 14 maszyn seryjnych wykończono zgodnie ze standardem serii Batch 2. Dalsze 14 samolotów powstaje według standardu Batch 3. Pierwszy JAS-39D Batch 3 oblatano 4 czerwca 2004 roku.

W grudniu 1996 roku szwedzki parlament zdecydował, że przyszłe siły powietrzne tego kraju będą składały się z 12 eskadr bojowych wyposażonych w „Gripeny”. Samoloty pierwszej i drugiej serii (140 maszyn) będą stanowiły wyposażenie ośmiu z nich. Kolejne cztery eskadry miały być wyposażone w zmodernizowane samoloty trzeciej serii (Batch 3) oznaczone JAS-39C i JAS-39D. Samoloty trzeciej serii miały być dostarczane w latach 2003–2007. Przewidywana była prezentacja eksportowej wersji JAS-39X.

W połowie 1995 roku doszło do współpracy koncernów SAAB i British Aerospace przy programie „Gripena”. Podjęto wspólne działania marketingowe, produkcyjne oraz pomocnicze dotyczących eksportu samolotu do krajów trzecich. W listopadzie 1995 roku została powołana do wspólna firma pod nazwą SAAB/BAe Gripen AB. Obie firmy powołały wspólne komitety oraz zespoły strategiczne wspólnie zajmujące się sprzedażą „Gripena” na rynkach eksportowych. W styczniu 1996 roku w zakładach British Aerospace uruchomiona została produkcja zestawów podwozia głównego, pierwszy części dostarczono do Szwecji w kwietniu. W 2001 roku powołano spółkę Gripen International z siedzibą w Linköping w Szwecji i oddziałem w Farnborough w Wielkiej Brytanii, której głównym zadaniem była promocja i sprzedaż samolotu „Gripen” na rynkach światowych.

Samolot dostosowano do międzynarodowych (głównie NATO-wskich) standardów. Zmodyfikowane samoloty otrzymały oznaczenia JAS 39C (jednomiejscowe) i JAS 39D (dwumiejscowe), na eksport oznaczone jako „Gripen C” i „Gripen D”. W 2006 roku w tym standardzie trwała produkcja 64 maszyn dla Flygvapnet w ramach trzeciej serii produkcyjnej (Batch 3), w tym 50 jednomiejscowych i 14 dwumiejscowych. Niektóre z modyfikacji wprowadzono już na ostatnich 20 samolotach Batch 2, oznaczając je JAS 39C Batch 2. Prototyp nowej wersji został oblatany 14 sierpnia 2002 roku.

Dla sprostania nadchodzącej konkurencji (głównie Lockheed Martin F-35 Lightning II) firmy SAAB i BAE Systems rozpoczęły studia nad dalszym rozwojem samolotu, który otrzymał nazwę „Gripen N/G”. Pod uwagę bierze się przede wszystkim zastosowanie w przyszłości nowego radaru PS-05/A Mk5 NORA z anteną typu AESA z elektronicznym skanowaniem fazowym, nad którym pracuje firma Ericsson Microwave Systems oraz pasywnego systemu poszukiwania i śledzenia w podczerwieni IRST typu IR-OTIS opracowanym w firmie SAAB Bofors Dynamics. Wymianie na nowszy ma też być poddany system samoobrony samolotu (na nowy zintegrowanym systemem MIDIS, który będzie holowanymi pułapkami Saab Tech B02D, montowanymi na końcach skrzydeł), system nawigacyjny oraz oprogramowanie komputera misji i systemu wymiany danych taktycznych. W dalszej perspektywie rozważa się zastosowanie nowych silników: amerykańskiego General Electric F414 lub europejskiego Eurojet EJ200 (stosowany na myśliwcu Eurofighter Typhoon), być może także ze sterowaniem wektorem ciągu. Dla zwiększenia zapasu paliwa planuje się też opracowanie konforemnych zbiorników paliwa montowanych na górnych powierzchniach przejścia skrzydło-kadłub. Planuje się również dalsze poszerzanie asortymentu uzbrojenia, np. bomby kierowane rodziny „Paveway III” (GBU-22/-24) i JDAM/JDAM-ER (GBU-31/-32/-38) oraz pociski dalekiego zasięgu AGM-154 JSOW, a także wzrost masy przenoszonych środków bojowych i zwiększenie liczby węzłów podwieszeń.

Dla nowego, gruntownie zmodernizowanego „Gripena N/G” (z radarem AESA i nową awioniką), zarezerwowano wstępnie oznaczenia JAS 39E/F (odpowiednio dla wersji jedno-i dwumiejscowej), a dla kolejnego wariantu rozwojowego (z nowym silnikiem i być może kolejny raz zmodernizowaną awioniką) – JAS 39G/H. Wszystko to są jednak plany na dość daleką przyszłość (niektóre wybiegają nawet poza 2020 rok), które w dodatku nie muszą zostać zrealizowane.

27 maja 2008 roku odbył się pierwszy lot samolotu doświadczalnego „Gripen Demo”, będącego latającym laboratorium do potrzeb programu „Gripen N/G”. Powstał on poprzez przebudowę dwumiejscowej maszyny JAS-39D. Geometria i rozmiary zewnętrzne samolotu pozostały takie same jak JAS-39C/D. Liczba węzłów podwieszeń wzrosła z 8 do 10, a masa na podwieszeniach z 5000 do 6000 kg przy poprawionych osiągach[5][6].

Obecnie Gripen znajduje się na wyposażeniu lotnictwa Szwecji, która użytkuje około 100 z 204 zakupionych maszyn (w tym 28 dwumiejscowych) oraz lotnictwa Czech i Węgier, posiadających po 14 samolotów (wypożyczone od Szwecji) i będących pierwszymi państwami należącymi do NATO, które wykorzystują Gripeny. Poza tym 26 samolotów zakupiła Południowa Afryka. Brytyjska szkoła pilotów testowych ETPS (Empire Test Pilots School) używa szwedzkich Gripenów jako zaawansowanych maszyn odrzutowych o charakterze szkoleniowym. Tajlandia na podstawie umów z 2008 i 2010 zamówiła 12 Gripenów.

Szwajcaria w 2011 roku ogłosiła wybór Gripena na następcę wiekowych F-5E/F Tiger II[7]. 24 sierpnia 2012 roku szwajcarska agencja zamówień wojskowych Armasuisse oraz szwedzka agencja eksportu wojskowego FXM podpisały umowę ramową, w której Szwedzi zobowiązali się do stworzenia zmodernizowanej wersji JAS 39E, a Szwajcarzy do zakupu 22 samolotów[8]. Gdyby kontrakt został podpisany miał być wart około 3,3 miliarda dolarów amerykańskich i zakładać dostawy od 2018 roku, a na lata 2016–2021 wypożyczenie Szwajcarii jedenastu samolotów ze szwedzkich nadwyżek. 18 maja 2014 roku zakup Gripenów przez Szwajcarię został odrzucony w referendum[9]. W 2021 Szwajcaria zdecydowała o zakupie dwóch eskadr F-35A za ok. 7,5 mld USD[10].

W styczniu 2013 roku szwedzki rząd zgodził się na zakup 60 JAS 39E. Plan wiąże się z redukcją sił zbrojnych, co oznacza posiadanie 60-80 samolotów myśliwskich[11]. Na zatwierdzony rozwój i produkcję 60 samolotów Szwecja ma wydać około 7,4 mld USD, do ich produkcji mają posłużyć komponenty odzyskane z posiadanych JAS 39C, co wiąże się z wycofaniem tych ostatnich[12]. W 2013 FMV zleciła płytką modernizację Gripenów, pozwalającą na nocne tankowanie w locie[13]. W grudniu 2013 roku FMV podpisała z Saabem umowę na rozwój wersji JAS 39E i przebudowę 60 JAS 39C do wersji JAS 39E[14]. Szwecja nie planuje zakupu wersji dwumiejscowej F.

27 października 2014 roku Saab podpisał z Brazylią długo wyczekiwany kontrakt na dostawę 36 samolotów (28 w wersji E oraz 8 w wersji F)[15]. Umowa warta 5,4 mld USD zawiera także 10 letni pakiet współpracy i transferu technologii i montaż 15 samolotów przez Embraera, w tym ośmiu dwumiejscowych[16][17]. Dostawy zaplanowano na lata 2019–2024, a dla Szwecji od 2023 roku[18]. Linię montażu samolotów uruchomiono w maju 2023 roku[19].

Sprzedaż Polsce
Samolot oferowany był Polskim Siłom Powietrznym w roli podstawowego samolotu bojowego. Jego konkurentami były samoloty amerykańskie Lockheed Martin F-16 Fighting Falcon, McDonnell Douglas F/A-18 Hornet oraz francuski Dassault Mirage 2000. Po raz pierwszy „Gripen” został przedstawiony Polsce w formie makiety kabiny, we wrześniu 1996 roku. W dniach 26 i 27 września na lotnisku na Babich Dołach firmy SAAB i British Aerospace zaprezentowały na ziemi i w powietrzu krótki pokaz pilotażu indywidualnego i możliwości szybkiej obsługi naziemnej samolotu SAAB JAS-39. Do Polski przyleciały trzy „Gripeny”: jeden z zestawem podwieszanego uzbrojenia ustawiono jako element wystawy targów Military Arms. Dwa przeznaczono do pokazów w locie, z czego latał tylko jeden z nich[20]. SAAB i British Aerospace złożyły ofertę współpracy przy produkcji samolotu polskim zakładom lotniczym, w PZL Mielec miałby być prowadzony montaż maszyn, a w PZL Rzeszów produkcja silników RM 12.

W 1997 roku Dowódca Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej generał dywizji Kazimierz Dziok wykonał lot na dwumiejscowym samolocie myśliwskim JAS-39B Gripen. Lot ten miał miejsce na początku listopada w Linköping, w czasie wizyty generała w Szwecji. 15 lipca 1999 roku konsorcjum British Aerospace/SAAB zaproponowało Polsce jako rozwiązanie przejściowe wypożyczenie od 2001 roku na okres pięciu lat osiemnastu samolotów JAS-39. Oferta taka stanowiła pewną niespodziankę, ponieważ powszechnie uważano, że konsorcjum to jako samoloty przejściowe zaproponuje WLiOP samoloty Saab JA-37 Viggen należące do Flygvapnet lub szkolno-bojowe BAe Hawk. Po zakończeniu okresu dzierżawy Gripeny zostałyby zwrócone[21]. Natomiast do 2012 roku BAe/SAAB dostarczyłoby Polsce 60 nowo wyprodukowanych maszyn JAS-39. W przyszłości BAe/SAAB liczył także na sprzedaż polskim WLiOP kolejnych 90 „Gripenów”[22].

3 czerwca 2000 roku podpisano kontrakt dotyczący produkcji w PZL Mielec elementów do samolotu SAAB JAS-39 „Gripen”. Kontrakt obejmował produkcję przez dwa lata 11 zespołów mechanicznych sekcji ogonowej samolotu, odpowiedzialnych za pracę zespołu dyszy wylotowej silnika. Elementy te były wykorzystywane przy bieżącej produkcji samolotów JAS-39A i JAS-39B oraz na bieżące potrzeby użytkowników samolotów. Ogółem w skali rocznej przewidywane było wytwarzanie ponad 170 kompletnych zespołów[23].

Na początku 2014 roku ujawniono zamiar zakupu nowych samolotów wielozadaniowych (w liczbie 64) z początkiem ich wdrażania od 2021 roku. Miałyby zastąpić zmodernizowane Su-22M4 i MiG-29A. W przetargu brany był pod uwagę m.in. JAS-39 Gripen E/F[24]. W styczniu 2020 roku MON zamówił z wolnej ręki w ramach pilnej potrzeby 32 sztuki Lockheed Martin F-35 Lightning II[25]. W przyszłości rozważane są dalsze 32 samoloty przewagi powietrznej[26].

Udział BAE Systems w projekcie Gripen
W 1995 roku firmy SAAB Military Aircraft i British Aerospace (obecnie BAE Systems) zawiązały spółkę SAAB-BAe Gripen AB, której celem była kooperacja w produkcji, rozwoju i wprowadzenie Gripena na rynki światowe. Wytwórnia British Aerospace wniosła duże doświadczenie handlowe zdobyte na rynkach międzynarodowych, a także zaprojektowała nowe nowocześniejsze skrzydło maszyny, ponadto około 45% płatowców przeznaczonych na eksport wyprodukowano w Wielkiej Brytanii. Kooperacja ta została rozwinięta w 2001 r., powodując powstanie Gripen International. W czerwcu 2011 roku BAE odsprzedało Investor AB pozostałe z 35% nabytych w 1998 roku akcji Saaba, kończąc swoje zaangażowanie w sprzedaż Gripena[27].
Wersje
JAS 39
Seria pięciu prototypów oblatanych w latach 1988–1991.
JAS 39A
I seria: Podstawowa wersja myśliwska dla Szwecji, radar Ericsson PS-5 (powstały na bazie GEC-Marconi Blue Vixen z Sea Harriera), silnik Volvo Aero RM12 (General Electric F404-GE-400), komputer D80, awionika Mark 1, HUD od Hughes, monochromatyczne wyświetlacze, APU TGA15-090. Ostatni egzemplarz z tej serii zmontowano jako prototyp JAS 39B.
II seria: komputer D80E, awionika Mark 2, HUD od Kaiser, APU TGA15-328.
JAS 39A+
JAS 39A z radarem PS-5/A i komputerem MACS D96.
JAS 39B
Wydłużona o 65,5 cm dwumiejscowa wersja szkolno-bojowa, mniejszy zapas paliwa, brak działka.
JAS 39C
II seria: Awionika Mark 3, kolorowe wyświetlacze LCD, aby umożliwić eksport wprowadzono napisy w języku angielskim i jednostki imperialne, APU od Sundstrand.
JAS 39C/D
III seria: Modernizacja wersji A/B lub nowe egzemplarze zgodne z wymaganiami krajów NATO. Zmodernizowany silnik RM12UP z cyfrowym sterowaniem FADEC. Pułap wersji C wzrósł z 16 000 w wersji A do 18 500 m, przeciętny zasięg z 1600 do 2100 km, prędkość przelotowa z 1000 km/h (Mach 0,92) do 1400 km/h (Mach 1,28), a prędkość maksymalna przekroczyła 2 Machy. Na burcie zamontowano składany wysięgnik do tankowania w locie metodą przewodu giętkiego projekt firmy Cobham. Samoloty posiadają wbudowaną wytwornicę tlenu, awionika z większymi LCD oraz nowe oprogramowanie (Version 19) dostosowane do systemu transmisji danych w czasie rzeczywistym Tactical Information Data Link System (TIDLS) firmy Celcius AB, zgodny z Link 16, pięć magistrali szynowych MIL-STD-1553B. Szwedzkie i południowoafrykańskie Gripeny wykorzystują zasobnik celowniczy Litening.
Gripen NG
W odpowiedzi na brak sukcesu eksportowego kolejnych wersji samolotu, przy współudziale BAe Systems opracowano demonstrator technologii w wersji Gripen NG (Next Generation, przed niektórymi zmianami znany jako Gripen Demo), która eliminować miała wady samolotu w poprzednich wersjach. Najistotniejszą zmianą konstrukcyjną było zastosowanie amerykańskiego silnika General Electric F414G (z F/A-18E/F). Nowy silnik umożliwił nawet maszynie osiągnięcie bez dopalania prędkości 1,2 Ma (supercruise)[49]. Supercruise osiągnięty został jednakże jedynie w konfiguracji „czystej”, a więc bez uzbrojenia i podwieszanych zasobników. Samolot przetestowano z radarem SELEX Galileo Raven ES-05 AESA z aktywnym elektronicznym skanowaniem fazowym[50]. Przy okazji wizyty promocyjnej w Szwajcarii ten sam samolot zaprezentowano jako Gripen E/F[51].
JAS 39E
Rozwijana wersja dla Szwecji i Brazylii. Samolot wydłuży się z 14,1 do 14,9 metra, wzrośnie także rozpiętość skrzydeł, masa startowa urośnie z 14 do 16,5 ton, maksymalny zasięg ma wynieść 4075 km, a moc silnika wzrosnąć o 22% (przez zastosowanie GE F414G). Trzy wyświetlacze ciekłokrystaliczne zastąpi prawdopodobnie jeden duży centralny ekran, a wyświetlacz przezierny analogiczny system wbudowany w hełm[52]. Samolot wyposażono w radar Salex Raven ES-05 z aktywnym skanowaniem fazowym wraz z pasywnym sensorem infrared search & track (IRST) Skyward-G[53]. Brazylia zamówiła dwadzieścia osiem jednomiejscowych Gripenów nowej generacji[16].
JAS 39F
Dwumiejscowy wariant wersji E, opracowany we współpracy z brazylijskim Embraerem[54]. Brazylia zamówiła osiem dwumiejscowych Gripenów nowej generacji[16]. Do wyposażenia dodano wyświetlacz szerokokątny brazylijskiej firmy AEL Aeker[54].