MOŹDZIERZ SAMOBIEŻNY TULIPAN 2S4
2S4 Tiulpan (ros. 2С4 «Тюльпан», pol. Tulipan) – radziecki moździerz samobieżny kalibru 240 mm.
Dane podstawowe:
Producent: Uraltransmasz (ZSRR)
typ pojazdu: samobieżny moździerz
trakcja: gąsienicowa
załoga: 9
produkcja: od 1971 do 1989 roku
silnik: 1 silnik wysokoprężny W-59 o mocy 520 KM (382 kW)
pojemność zbiorników paliwa: 500 l
pancerz grubość: do 20 mm
długość: 8,50 m
szerokość: 3,20 m
wysokość: 3,20 m (w położeniu marszowym)
masa bojowa: 27 500 kg
prędkość po drodze: 62 km/h
prędkość w terenie: 25 km/h
zasięg pojazdu po drodze: 500 km
pokonywanie przeszkód - brody głębokość: 1,00 m
uzbrojenie:
1 moździerz M-240 kal. 240 mm (zapas amunicji – 12 szt.)
1 karabin maszynowy DSzK kal. 12,7 mm (zapas amunicji – 100 szt.)
Historia
Pojazdy produkowane były w latach 1971–1989 w zakładzie Uraltransmasz. Zbudowanych zostało 588 egzemplarzy.
W Armii Radzieckiej moździerze wchodziły w skład rezerwy Naczelnego Dowództwa[2]. Po rozpadzie ZSRR przejęła je tylko Rosja i w niewielkiej liczbie Kazachstan. 10 wyeksportowano w 1983 roku do Iraku, a 8 w 1988 roku do Czechosłowacji. Istnieją niepotwierdzone informacje o sprzedaży ich do Libii i Syrii.
Moździerze wykorzystywane były przez wojska radzieckie i rosyjskie podczas wojny afgańskiej (1979–1989) i II wojny czeczeńskiej (1999–2009).
Na początku 2022 roku armia rosyjska dysponowała etatowo 40 moździerzami 2S4 (po osiem w pięciu dywizjonach), lecz dalsze 403 były składowane w Omsku. Zostały one użyte bojowo wkrótce po rozpoczęciu wojny na Ukrainie. Między innymi używane były do ostrzeliwania kompleksu Azowstal podczas oblężenia Mariupola w kwietniu/maju 2022 roku oraz działań przeciw ukraińskim pozycjom w Donbasie i pod Bachmutem. Stosowały także pociski kierowane laserowo Smielczak, współpracując z dronami (odnotowane użycie w lutym 2024 roku pod Awdijiwką). Okazało się podczas działań, że stroma trajektoria strzału ułatwia ich ukrycie w terenach zurbanizowanych. Z uwagi jednak na umiarkowany zasięg strzału, moździerze 2S4 musiały być rozmieszczane w pobliżu frontu, a ich konstrukcja powoduje, że odjazd z miejsca strzału zajmuje dość dużo czasu, narażając pojazd na wykrycie[3]. Cechy te były jedną z przyczyn, z których moździerze 2S4 poniosły duże straty – do samego czerwca 2024 roku potwierdzono wizualnie zniszczenie 47 i uszkodzenie trzech. Straty były jednak uzupełniane przez reaktywowanie części składowanych maszyn.
Konstrukcja
2S4 ma podwozie gąsienicowe, z silnikiem umieszczonym z przodu pojazdu. Moździerz M-240 jest umieszczony w tylnej części pojazdu i podczas jazdy znajduje się nad kadłubem. W położeniu bojowym moździerz jest przechylany do tyłu i opiera się o opuszczoną na ziemię płytę oporową. Kąt podniesienia lufy wynosi od +50° do +80°[2]. Moździerz 2B8 jest ładowany odtylcowo. Przed wystrzałem hydrauliczne napędy obracają lufę w ten sposób, że możliwe jest dosłanie naboju z jednego z dwóch magazynów bębnowych znajdujących się w tylnej części kadłuba. Po załadowaniu granatu lufa jest podnoszona i łączona z płyta oporową. Czas przejścia z pozycji marszowej do bojowej wynosi 5 minut, a z powrotem do marszowej 10 minut. Szybkostrzelność praktyczna wynosi jeden strzał na 62-77 s.
Z moździerza mogą być wystrzeliwane granaty burzące, kasetowe (z minami PFM-1), przeciwbetonowe, chemiczne (wycofane z uzbrojenia) i jądrowe. Podstawowym jest granat odłamkowo-burzący F-864 o masie 130,7 kg, w tym 31,9 kg materiału wybuchowego, i donośności od 800 do 9650 m, regulowanej przez liczbę ładunków miotających. W stosunku do moździerza holowanego, wprowadzono także granat burzący z dodatkowym napędem rakietowym 3F2 o masie 228 kg i donośności 19 960 m. Wadą granatu z dodatkowym napędem jest zwiększony rozrzut. W jednym magazynie bębnowym mieści się 20 granatów F-864 lub 10 dłuższych 3F2. W 1983 roku wprowadzono pociski naprowadzane laserowo Smielczak w ramach kompleksu broni kierowanej 1K113, obejmujące pocisk odłamkowo-burzący 3F5 i podświetlacz laserowy 1D15 lub 1D20, ustawiany w odległości do 5 km od celu. Opracowano nadto pociski jądrowe 3B4 lub 3B11 z napędem rakietowym o zasięgu 18 km, pociski zapalające Sajda i pociski kasetowe Nerpa.
