AA-PM-POCISK MANEWRUJĄCY UGM-109/RGM-109/BGM-109 Tomahawk
UGM-109/RGM-109/RGM-109 Tomahawk – zaliczany do broni precyzyjnego rażenia amerykański pocisk manewrujący przeznaczony do odpalania z wyrzutni umieszczonych w okrętach podwodnych (UGM-109) i nawodnych (RGM-109), w obu przypadkach określany także jako Tomahawk SLCM (Submarine Launched Cruise Missile i Ship Launched Cruise Missile). Pociski tego typu przenosić mogą głowice jądrowe, odłamkowo-burzące, elektromagnetyczne oraz kasetowe, w celu atakowania celów lądowych lub nawodnych. BGM-109 Tomahawk to pocisk w wersji bazowania lądowego BGM wycofany z użytku.
Rozwój
Rozwój morskiego pocisku samosterującego rozpoczął się w 1972 roku, kiedy program marynarki Stanów Zjednoczonych zmierzał do zapewnienia flocie pocisków manewrujących dla okrętów nawodnych i podwodnych, w wariantach przeznaczonych do ataku na jednostki nawodne przeciwnika, oraz cele lądowe. Pierwsze podwodne testowe odpalenie pocisku miało miejsce w 1978 roku, wtedy też General Dynamics otrzymał kontrakt na opracowanie i rozwój systemu.
Oryginalnie zaplanowane trzy wersje pocisku, odpalane z okrętów nawodnych oraz podwodnych:
UGM-109A TLAM-N (Tomahawk Land Attack Missile – Nuclear);
UGM-109B TASM (Tomahawk Anti-Ship Missile);
UGM-109C TLAM-C (Tomahawk Land Attack Missile – Conventional) z głowicą konwencjonalną.
Czwarta wersja – UGM-109D TLAM-D – z konwencjonalną głowicą wyposażoną w subamunicję, weszła do służby w 1989 roku.
Pierwsze pociski odpalane z okrętów nawodnych, które weszły do służby w US Navy w 1983 roku na pokładzie pancernika USS „New Jersey” (BB-62), znane były jako BGM-109 Tomahawk. Jednak trzy lata później dokonano podziału klasyfikacyjnego tych pocisków na odpalane z okrętów nawodnych RGM-109 oraz UGM-109 odpalane z zanurzonych okrętów podwodnych.
W 2012 roku siły zbrojne USA zamówiły kolejną partię 252 pocisków wersji Block IV, za 254,6 mln USD, w tym 120 dla okrętów podwodnych.
W 2024 roku, Australia zdecydowała o zakupie zapasu 220 taktycznych pocisków manewrujących Tomahawk, które mają służyć m.in. na niszczycielach rakietowych typu Hobart oraz planowanych atomowych okrętach podwodnych typu Virginia.
Do 2025 roku pociski rodziny Tomahawk były używane do ostrzału celów w Iraku w 1991 roku (338), Iraku w 1993 roku (65), Serbii w 1995 roku (13), Iraku w 1996 roku (31), Sudanie i Afganistanie (kampania przeciwko al-Qaidzie) w 1998 roku (79), Iraku w 1998 roku (325), Serbii w 1999 roku (218), Afganistanie w 2001 roku (50), Iraku w 2003 roku (725), Libii w 2011 roku (110), Syrii w 2014 roku (47), Jemenie w 2016 roku (5), Syrii w 2017-18 roku (125), Iranie w 2025 roku (30) i Jemenie w 2025 roku (138).
----------------------------
Dane podstawowe:
producent: Raytheon Defense Systems (USA)
odmiany; UGM-109, RGM-109
użycie bojowe: Desert Storm, Deliberate Force, Allied Force, Odyssey Dawn
długość: 6,25 m
średnica: 0,52 m
masa: 1452 kg
rozpiętość: 2,62 metrów
napęd startowy: rakietowy (paliwo stałe)
napęd marszowy: turbowentylatorowy
zasięg: 450 – 2500 km
naprowadzanie:
bezwładnościowe i TERCOM
bezwładnościowe i radarowe
bezwladnościowe, TERCOM i GPS
celność: CEP - 10 metrów
głowica nuklearna: 200 kT
głowica burząca, kasetowa: 315 – 454 kg
-------------------------------------------
BGM-109 Tomahawk – amerykański taktyczny pocisk manewrujący. W wersji bazowania lądowego BGM wycofany z użytku. Obecnie, na wyposażeniu amerykańskiej marynarki wojennej znajduje się wyłącznie morska wersja tego pocisku UGM-109/RGM-109 Tomahawk SLCM. Używany również przez brytyjską i australijską marynarkę wojenną. Trwa również wprowadzanie pocisków do marynarki Kanady, Holandii i Japonii.
Trwają również prace nad wersją mobilną na ciężarówkach dla Marines.
Historia
Geneza pocisku Tomahawk sięga roku 1972, kiedy to Departament Obrony Stanów Zjednoczonych zlecił podjęcie prac studyjnych nad możliwymi środkami przenoszenia broni jądrowej nienaruszającymi świeżo podpisanego traktatu SALT I. Jako rozwiązanie zaproponowano możliwość budowy pocisku manewrującego napędzanego silnikiem odrzutowym. Projekt broni został skonstruowany w dość szybkim czasie. Do sprzedaży licencji kandydowały dwie firmy – General Dynamics (za którą głosowała marynarka wojenna) i Boeing (popierało ją dowództwo sił powietrznych). W końcu produkowały ją obydwa zakłady. Broń pod nazwą BGM-109G GLCM weszła do służby na początku lat osiemdziesiątych.
Poddźwiękowy pocisk manewrujący dalekiego zasięgu Tomahawk może atakować cele naziemne (Tomahawk Land Attack Missile – TLAM) oraz nawodne (Tomahawk Anti-Ship Missile – TASM). TLAM może być uzbrojony zarówno w głowicę nuklearną (TLAM-N), jak i w konwencjonalne: burzącą (TLAM-C) i zawierającą ładunek kasetowy (TLAM-D).
W 1991 roku prezydent USA George H.W. Bush nakazał wycofanie wielu rodzajów broni nuklearnej z czynnej służby wojskowej. W wyniku tego US Army zostało pozbawione całej taktycznej broni jądrowej. Rok po tym wydarzeniu ze służby zostały zwolnione UGM-109A TLAM-N Tomahawk i na uzbrojeniu pozostały tylko nowsze wersje tego pocisku (TLAM-C/D).
Pocisków TLAM bardzo często używano do ostrzeliwania wielu różnych celów. Według danych US Navy, na 297 planowanych odpaleń pocisków 290 wystrzelono, a 242 z nich trafiły w wyznaczony cel.
Opis techniczny
Gdy Tomahawk zostanie odpalony, uruchamia się niewielkich rozmiarów rakietowy silnik startowy napędzany paliwem stałym, który po starcie rozpędza pocisk do odpowiedniej prędkości, zanim uruchomiony zostanie marszowy silnik turbowentylatorowy. Tomahawk jest trudno wykrywalny, gdyż pozostawia małe odbicie radarowe, a ponadto silnik nie emituje dużo ciepła, więc wykrycie go przez czujniki podczerwieni jest bardzo utrudnione.
Awionika i nawigacja
Pocisk jest sterowany dzięki odbiornikowi GPS unowocześnionego systemu DSMACN i układowi kontroli TOA. Wersja Tomahawka przeznaczona do ostrzeliwania celów naziemnych wyposażona jest w system nawigacji bezwładnościowej oraz system TERCOM (korzysta on z trójwymiarowej mapy terenu i za jej pomocą ustala aktualne położenie pocisku zmieniając kurs w razie ewentualnych zboczeń z trasy). Koszt jednostkowy pocisku wycenia się na 1-1,5 mln USD.
---------------------------------
Dane podstawowe:
Państwo
Stany Zjednoczone
Producent
• Hughes
(aktualnie część Raytheon),
• Boeing
Długość
6,25 m
Średnica
51,81 cm
Rozpiętość
2,67 m
Masa
1440 kg
Napęd
• rakietowy silnik startowy
na paliwo stałe
• turbowentylatorowy silnik marszowy: Williams International F107-WR-402
Prędkość
880 km/h
Zasięg
• TLAM-N – 2500 km
• TASM – 450 km
• TLAM-C – 1300 km
• TLAM-D – 1300 km
Naprowadzanie
• GPS
• DSMAC
• System korelacji czasu
Typ głowicy
• konwencjonalna 454 kg
• kasetowa
• jądrowa W-80 200 kt
Subamunicja
166 x BLU-97/B
Użytkownicy
Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Australia[1], Kanada[2]
