POCISKI BALISTYCZNE CZĘŚĆ 2
Osobny artykuł: Penetration aids.
Na wyposażeniu niektórych nowoczesnych pocisków balistycznych znajdują się środki techniczne mające za zadanie ułatwienie pociskowi przedostanie się przez systemy obrony antybalistycznej kraju stanowiącego cel ataku. Środki te przybierają przede wszystkim postać urządzeń utrudniających systemom antyrakietowym atakowanego kraju wybór właściwego celu, poprzez stosowanie trudnych do identyfikacji i odróżnienia w kosmosie od właściwej głowicy bojowej, zestawów głowic pozornych i balonów. Penetration aids wynoszone są w przestrzeń i uwalniane przez pojazd fazy post-startowej (post-boost vehicle) wraz z głowicą bojową i poruszają się wraz z nią po jej trajektorii, aby następnie ulec najczęściej spaleniu przy powrocie głowicy w gęste warstwy atmosfery.
Innym rodzajem środków utrudniających przechwycenie głowicy, jest otoczenie jej „chmurami” metalowych dipoli silnie odbijających fale radarowe, pomiędzy którymi właściwa głowica pozostaje niewidoczna, a więc trudna do namierzenia, śledzenia i w konsekwencji do przechwycenia. W fazie terminalnej natomiast, gdy pozbawiona już penetration aids fazy środkowej głowica zmierza w atmosferze ku Ziemi, pokonywanie przez nią systemów obrony antybalistycznej może być wspierane przez eksplozje w wysokich warstwach atmosfery odrębnych ładunków jądrowych, na chwilę „oślepiające” naziemne systemy antybalistyczne, co pozwala właściwej głowicy pokonać w tym czasie znaczny dystans, z ewentualnym powtórzeniem całej operacji w niższej warstwie, co ostatecznie da systemom obronnym bardzo niewiele czasu na wyśledzenie, namierzenie i przechwycenie właściwej głowicy bojowej. W praktyce jednak ten system nie nadaje się do zastosowania na szersza skalę.
Platformy startowe
Pociski balistyczne mogą być rozmieszczone przed startem na kilku rodzajach stanowisk (platform). Każda z nich posiada wady i zalety, stąd też państwa dysponujące arsenałami broni balistycznej starają się opracować skuteczne i bezpieczne systemy platform ich bazowania. Prowadzi to do ścierania się różnego rodzaju koncepcji, czasem wręcz „ogólnonarodowych” debat wśród specjalistów nad wyborem optymalnej platformy balistycznej. Przykładem takiej debaty była debata zmierzająca do wyboru najlepszego sposobu bazowania dla nowego pocisku Missile-X (MX), która przetaczała się przez Stany Zjednoczone przez całe lata siedemdziesiąte dwudziestego wieku i na początku lat osiemdziesiątych. Zasadniczo, wyróżnia się dwie podstawowe grupy platform, choć w ich ramach wciąż istnieją różne koncepcje:
Platformy stałe
Nieczynny radziecki silos rakietowy na terytorium Litwy
Dominującą dziś (2008 rok) w zakresie pocisków ICBM platformę stanowią podziemne silosy stanowiące jednocześnie wyrzutnie znajdujących się w określonym stanie gotowości bojowej pocisków. W krajach dysponujących tymi platformami mogą przybrać formę zgrupowań określonej dużej ilości silosów w jednej chronionej bazie, bądź też pojedynczych albo rozmieszczonych w niewielkich zgrupowaniach silosów, ze względów bezpieczeństwa rozsianych po terytorium kraju. To ostatnie rozwiązanie podyktowane jest w pierwszej kolejności potrzebą ochrony pocisków przed pierwszym uderzeniem jądrowym przeciwnika na stałe wyrzutnie pocisków, którego skuteczność pozbawiłaby kraj możliwości jądrowej odpowiedzi za ich pomocą. Z drugiej strony, duże bazy grupujące dużą liczbę mieszczących pociski balistyczne silosów są łatwiejsze do aktywnej obrony za pomocą systemów obrony antybalistycznej, w tym terminalnej obrony antybalistycznej za pomocą rozmieszczonych wokół bazy rakietowych systemów antybalistycznych. Przykładem takiego rozwiązania był amerykański system antybalistyczny Safeguard rozmieszczony w Nekoma w Dakocie Północnej, za pomocą pocisków Spartan i Sprint chroniący bazę pocisków Minuteman w Grand Forks w tym samym stanie. Z uwagi jednak na wynikającą z niskiego poziomu technologicznego w owym czasie oraz konieczność użycia głowic jądrowych nad własnym terytorium do obrony przed atakiem jądrowym, system ten został zarzucony po zaledwie ośmiu miesiącach od jego uruchomienia. W Stanach Zjednoczonych porażka systemu aktywnej obrony stałych baz pocisków balistycznych spowodowała rozwój technologii budowy silosów, poprzez ich super utwardzenie celem jak najlepszego zabezpieczenia przed zniszczeniem pobliskim wybuchem jądrowym, w Związku Radzieckim natomiast rozwinęła się koncepcja mobilnych wyrzutni rakietowych.
zalety: duża gotowość bojowa, umożliwiająca niemal natychmiastowe odpalenie pocisków balistycznych;
wady: względna łatwość zniszczenia za pomocą pierwszego, zaskakującego uderzenia jądrowego.
Platformy mobilne
Rozwój platform mobilnych podyktowany jest koniecznością uchronienia arsenałów jądrowych przed zniszczeniem za pomocą wykonanego przez przeciwnika pierwszego uderzenia. W odróżnieniu od systemów stałych wśród których dominują systemy silosów, systemy mobilne występują w wielu wariantach, z których najpowszechniejsze są dziś systemy pocisków balistycznych SLBM przenoszonych przez atomowe, strategiczne okręty podwodne oraz systemy balistyczne na mobilnych wyrzutniach drogowych.
Systemy SLBM przenoszone w pokładach okrętów podwodnych o napędzie atomowym i wystrzeliwane z nich metodą zimnego startu, cechują się dużą skrytością przenoszenia pocisków balistycznych, największą zdolnością przetrwania pierwszego uderzenia przeciwnika oraz możliwością skrócenia czasu lotu pocisku balistycznego przez jego wystrzelenie w pobliżu granic przeciwnika. Cechy te czynią system SLBM zarówno doskonałą i bardzo groźną bronią pierwszego uderzenia, jak też ostatnią szansą wykonania kontruderzenia, po ewentualnym skutecznym pierwszym uderzeniu przeciwnika na naziemne systemy balistyczne. Wadą systemów SLBM są bardzo wysokie koszty budowy podwodnych nosicieli pocisków SLBM oraz konieczność zapewnienia tym okrętom ochrony przed konwencjonalnym atakiem ze strony okrętów podwodnych przeciwnika przez wprowadzenie do służby własnych okrętów podwodnych o charakterze myśliwskim, co dodatkowo zwielokrotnia koszty.
Radziecki pocisk klasy ICBM RT-23UTTH na mobilnej platformie kolejowej
drogowe systemy mobilne opierają się na gąsienicowych lub kołowych pojazdach samochodowych, przenoszących startujące pionowo z wyrzutni typu TEL pociski balistyczne metodą tradycyjną albo – coraz częściej – metodą zimnego startu. Drogowe systemy mobilne do niedawna dominowały w systemach krótszego niż ICBM zasięgu (SRBM, MRBM oraz IRBM), co związane było z bardziej taktycznym charakterem tych systemów, które częstokroć musiały być zdolne do przemieszczania się wraz z własnymi wojskami, coraz częściej jednak stają się podstawowym rodzajem bazowania także współczesnych systemów ICBM. Zaletą drogowych systemów mobilnych w przypadku pocisków ICBM jest zdolność do szybkiej zmiany pozycji w celu uniemożliwienia przeciwnikowi namierzenia wyrzutni, bądź zmiany pozycji po ewentualnym powzięciu informacji o jej namierzeniu. Wadą tego systemu jest jednak relatywnie wysoki czas reakcji w razie ewentualnego pierwszego uderzenia przeciwnika – związany z ograniczeniami przyjętego systemu łączności, koniecznością przygotowania wyrzutni do strzału oraz zaprogramowania trajektorii pocisku z uwzględnieniem bieżącej pozycji wyrzutni.
inne systemy mobilne należą raczej do kategorii opracowywanych lub zarzuconych już koncepcji, choć jedna z nich – system mobilny na platformie kolejowej, doczekała się wdrożenia w Związku Radzieckim, w Stanach Zjednoczonych zaś – po burzliwej dyskusji nad sposobem bazowania pocisku MX – rozpoczęto już zarzuconą następnie budowę służących do tego celu składów kolejowych. W systemie tym pociski balistyczne w parach bądź pojedynczo przewożone były w wagonach specjalnych składów kolejowych kursujących w sieci kolejowej kraju, chronionych przed atakiem lotniczym – najczęściej – rakietowym systemem przeciwlotniczym krótkiego zasięgu umieszczonym w jednym z wagonów składu. System ten rozwinięty był zwłaszcza w Związku Radzieckim. Dużą zaleta tego systemu jest możliwość bardzo szybkiej zmiany pozycji nawet o duże odległości. Ciekawą koncepcję tego systemu rozwinięto natomiast w USA, w ramach wspomnianej już debaty nad rozmieszczeniem pocisków MX. W myśl jednej pojawiających się wówczas wersji tej koncepcji, składy kolejowe przewożące pociski balistyczne kursować miały w sposób „klasyczny” w sieci kolejowej kraju, chronione za pomocą identycznych składów fałszywych – niemieszczących w sobie pocisków. Odmianą tej koncepcji, najbardziej jednocześnie ekstremalną, była koncepcja kursowania składów w specjalnie w tym celu wybudowanym labiryncie tuneli wydrążonych w zdolnych do przetrwania każdego ataku jądrowego skałach. Po ataku, tunele miały być przewiercane, a uzbrojone składy wyjeżdżać miały na zewnątrz, skąd dokonywałyby kontruderzenia jądrowego[15]. Jeszcze inną pojawiająca się koncepcją było odpalanie pocisków balistycznych z pokładów samolotów – w celu sprawdzenia tej możliwości, wykonano nawet z sukcesem próbę wystrzelania z pokładu C-5A Galaxy pocisku ICBM Minuteman I. W ramach tej debaty, rozważano aż ok. 40 koncepcji bazowania pocisku MX, aby ostatecznie podjąć decyzje o rozmieszczeniu pocisków Peacekeeper w super utwardzonych stałych silosach.
Zastosowanie pocisków balistycznych
Rakietowe pociski balistyczne posiadają szereg zastosowań zarówno o charakterze militarnym, jak i politycznym. Obok oczywistego zastosowania broni balistycznej jako elementu nuklearnego odstraszania, pociski tego rodzaju służyć mogą zarówno do celów taktycznych jako środki niszczenia ściśle określonych obiektów na terytorium przeciwnika, jak również dla celów terroru społecznego i politycznego, co miało miejsce w trakcie pierwszej wojny w Zatoce Perskiej. W zakresie zastosowań stricte militarnych, rakietowe pociski balistyczne służyć mogą do niszczenia centrów dowodzenia i komunikacyjnych (informacyjnych) przeciwnika, jego węzłów komunikacyjnych (transportowych), ważnych obiektów infrastruktury militarnej i gospodarczej przeciwnika, a także – co budzi największe kontrowersje wokół tego rodzaju broni – centrów populacyjnych ludności cywilnej.
Rozwój technologii naprowadzania pocisków i głowic balistycznych prowadzi do poszerzania spektrum zastosowań tego rodzaju broni. Ostatnie chińskie próby z głowicami typu MaRV dowodzą zdolności niszczenia za pomocą pocisków balistycznych celów nawet ruchomych – jak okręty w ruchu na pełnym morzu. Bezwzględną zaleta broni balistycznej jest jednak przede wszystkim możliwość niszczenia celów na głębokim zapleczu przeciwnika, przy braku ryzyka dla własnych wojsk oraz szybkość i skuteczność ataku.
Proliferacja pocisków balistycznych
Liczba krajów starających się aktualnie o wejście do klubu państw posiadających własne rakietowe technologie balistyczne – według różnych szacunków – oscyluje między 15 a dwadzieścia pięć państw. Przewiduje się, że w przyszłości grupa ta może rozrosnąć się do około osiemdziesięciu, co razem z krajami już posiadającymi rozwinięte technologie tego typu, da ogólną liczbę blisko stu krajów, z których większość to kraje zaliczane współcześnie do państw Trzeciego Świata. Istotny jest przy tym fakt, iż poza traktatami międzynarodowymi ograniczającymi w pewnych zakresach powstawanie nowych rodzajów pocisków pomiędzy Stanami Zjednoczonymi i Rosją, brak jest dziś międzynarodowego prawa ograniczającego rozwój tego typu technologii, jedyne zaś prawne ograniczenia istnieją wobec transferu technologii balistycznych pomiędzy krajami.
Elementy wiedzy o technologiach balistycznych przekazywane są dziś na wielu uniwersytetach krajów wysoko rozwiniętych technologicznie, w ramach normalnych programów studiów akademickich. Interdyscyplinarna wiedza akademicka przekazywana jest na tak wysokim poziomie, iż jej opanowanie przez studentów zagranicznych pozwala na stworzenie pełnych i kompletnych technologii balistycznych przez kraje z których studenci pochodzą. Staje się to jednym z poważnych źródeł proliferacji technologii balistycznych. Według informacji amerykańskich tylko w Stanach Zjednoczonych liczby zagranicznych studentów uczelni technicznych mogących w ramach studiów mieć dostęp do wiedzy o technologiach balistycznych, w zależności od kraju pochodzenia począwszy od roku 1984 wynoszą:
Korea Północna - 98 studentów
Iran - 16 864 studentów
Libia - 408 studentów
Syria - 9308 studentów
Chińska Republika Ludowa - 121 952 studentów