Zautomatyzowany Zestaw Kierowania Ogniem (ZZKO) Topaz – polski zautomatyzowany system dowodzenia i kierowania ogniem artylerii.
Topaz to system klasy C3ISTAR (ang. command, control, communications, intelligence, surveillance, target acquisition and reconnaissance), będący zintegrowanym systemem zarządzania walką dla Wojsk Lądowych. Umożliwia skrócenie czasu reakcji ogniowej, automatyzację określania nastaw do prowadzenia ognia, zautomatyzowany obieg informacji rozpoznawczych i zapewnienie świadomości sytuacyjnej. W literaturze dotyczącej automatyzacji rozpoznania artyleryjskiego ZZKO Topaz opisywano jako system „sprzężony” m.in. z UAV oraz z radarami rozpoznania artylerii (m.in. Liwiec). Działanie opiera się na wymianie informacji między terminalami komputerowymi montowanymi w wozach dowodzenia, działach, innych pojazdach specjalistycznych oraz terminalami przenośnymi, w ramach sieci rozpoznania, dowodzenia i kierowania ogniem. Opiera się na wymianie danych w formie cyfrowej i współpracuje z radiostacjami serii PR4G oraz w nowszych wersjach z rodziny F@stnet. Nowsze wersje dzięki protokołowi wymiany danych ADatP-3(A) mogą współpracować z systemami dowodzenia innych państw NATO.
Topaz współpracuje z bezzałogowymi statkami powietrznymi (BSP) wykorzystywanymi do rozpoznania oraz obserwacji i korekcji ognia: system FlyEye został zintegrowany z ZZKO TOPAZ w ramach modernizacji do wersji 3.6 (odebranej przez Siły Zbrojne RP w listopadzie 2023 ROKU). TOPAZ integruje też systemy bezzałogowe, umożliwiając obserwację i wybór celów oraz wsparcie rażenia z użyciem amunicji krążącej np. systemu Warmate.
W dostępnych danych technicznych publikowane są parametry dokładności dla sensorów i systemów rozpoznania współpracujących z ZZKO Topaz, m.in.:
FlyEye: dokładność pozyskania celu „lepsza niż 25 m CEP”;
Liwiec: dokładność określania stanowiska ogniowego i punktu upadku pocisków – „poniżej 1 % odległości”.
Historia
Prace nad automatyzacją dowodzenia polskiej artylerii rozpoczęto jeszcze w latach 80. XX wieku, pod kryptonimem Opal, z udziałem Wojskowego Instytutu Technicznego Uzbrojenia (WITU), lecz na początku kolejnej dekady zostały przerwane. Dopiero w latach 90, w związku z dostępnością nowych technologii, mogły one doprowadzić do powstania dopracowanego systemu. W 1994 roku Ministerstwo Obrony Narodowej zleciło WITU podjęcie prac badawczo-rozwojowych pod kryptonimem Topaz nad zestawem dowodzenia i kierowania ogniem dywizjonu haubic samobieżnych 2S1 Goździk. prace prowadzone były we współpracy z prywatną spółką WB Electronics. W 1998 roku został opracowany prototypowy system, w którym dane cyfrowe były transmitowane jeszcze za pomocą analogowych radiostacji R-123. W tym czasie jednak na wyposażenie Wojska Polskiego zostały przyjęte cyfrowe radiostacje systemu PR4G produkowane na licencji przez zakłady Radmor i w październiku 1998 roku podjęto decyzję o pełnym ucyfrowieniu systemu w oparciu o nowe środki łączności. MON podpisał umowę ze spółką WB Electronics na fazę wdrożeniową programu. Zestaw w pierwotnej postaci obejmował sprzęt dla dywizjonu haubic (12 dział, wóz dowódcy dywizjonu, wóz szefa sztabu, 3 pojazdy ZWD-99BaT na podwoziu Honker dowódców baterii i 3 takie pojazdy plutonów rozpoznania). We wrześniu 1999 roku przeprowadzono badania poligonowe zestawu, które zakończyły się pomyślnie i w 2002 roku podpisano umowę z WB Electronics na modernizację pierwszych 10 dywizjonów haubic 2S1. Ogółem liczba zmodernizowanych dywizjonów sięgnęła 13. W późniejszych latach przystosowane zestawy Topaz wdrożono także w czterech dywizjonach z armatohaubicami samobieżnymi wz. 1977 Dana i wszystkich dywizjonach armatohaubic AHS Krab i modułach ogniowych moździerzy samobieżnych M120 Rak. Opracowano także wersje systemu Topaz dla wyrzutni rakietowych WR-40 Langusta i moździerzy 98 mm M-98 (SKO-M).
----------------------------------------------------------------------
artykuł - źródło: milmag.pl
Topaz w Wojsku Polskim

Geneza systemu Topaz sięga lat 90-tych, kiedy to do Wojsk Rakietowych i Artylerii (WRiA) trafił nowoczesny Zautomatyzowany Zestaw Kierowania Ogniem Topaz oparty na cyfrowej platformie łączności Fonet. Był to kompletny system, który służył nie tylko do kierowania ogniem, ale także do wsparcia działań taktycznych na polu walki.

Postępy technologiczne oraz zmieniające się uwarunkowania pola walki były przyczyną stałego rozwoju systemu przez inżynierów Grupy WB. Integracja z nowymi typami środków rozpoznania i rażenia np. systemami bezzałogowymi czy amunicją krążącą pozwoliły na znaczne rozwinięcie funkcjonalności systemu. Krajowe i międzynarodowe doświadczenia z eksploatacji zintegrowanego systemu zarządzania walką Topaz, w tym doświadczenia bojowe ze współczesnych konfliktów zbrojnych, doprowadziły do rozbudowy systemu o funkcjonalności związane z dowodzeniem, zabezpieczeniem logistycznym, kierowaniem uderzeniami amunicji krążącej oraz rozpoznaniem radarowym, optoelektronicznym i akustycznym. Wymogi pracy w środowisku koalicyjnym pozwoliły na praktyczną walidację interoperacyjnych rozwiązań i protokołów Zintegrowanego systemu zarządzania walką Topaz takich jak MIP, NFFI, NVG, JCHAT, oraz zobrazowania na podkładach map cyfrowych zgodnego z standardami SZ RP i NATO.

Jedną z podstawowych cech systemu Topaz jest jego modułowość i skalowalność. Topaz może być prosto skonfigurowany do zarządzania polem walki na różnych szczeblach taktycznych. Katalog pakietów integracji obejmuje wszystkie wyroby oferowane przez Grupę WB i kluczowe sensory głównych światowych producentów (np. nawigacje inercyjne, radary pola walki, środki rozpoznania optoelektronicznego). Moduły Topaza umożliwiają wykorzystanie różnorodnych środków łączności radiowej światowych producentów (KF, UKF, UHF, SAT), oraz przewodowej i radiowej łączności szerokopasmowej do wsparcia planowania na wyższych szczeblach dowodzenia.
System Topaz składa się z następujących modułów:

Topaz Tactics – zapewniający funkcjonalność systemu BMS (m.in. obsługa map cyfrowych, zobrazowanie i wymiana informacji o sytuacji taktycznej, wymiana informacji o wojskach własnych – BFT, interoperacyjność w środowisku koalicyjnym);
Topaz Fires – moduł kierowania różnorodnymi środkami artylerii lufowej i rakietowej;
Topaz Recon – moduł rozpoznania (środki optoelektroniczne, radary, BSP, inne sensory rozpoznawcze);
Topaz Strike – kierowanie bezzałogowymi środkami uderzenia (UCV np. Warmate);
Topaz Logistics – zarządzanie procesami zaopatrzenia (np. dowóz amunicji), wsparcie serwisowe.
Zintegrowany system zarządzania walką Topaz jest rozwiązaniem pozwalającym na efektywne wykorzystanie bieżących i przyszłych zasobów wojska. Ciągłe doskonalenie i rozbudowa systemu przez wiodącego polskiego dostawcę systemów łączności i dowodzenia gwarantuje użytkownikowi utrzymanie stałej przewagi informacyjnej nad przeciwnikiem. Obecnie Zintegrowany system zarządzania walką Topaz to kompleksowe i modularne rozwiązanie systemowe, którego zapewnia dowódcom na każdym szczeblu dowodzenia pełną kontrolę nad sytuacją na polu walki.
Topaz został zintegrowany ze 122-mm samobieżnymi haubicami 2S1 Goździk, 155-mm kołowymi haubicami wz. 1977 Dana, 155-mm samobieżnymi haubicami Krab, 120-mm samobieżnymi moździerzami M120 Rak, 122-mm wieloprowadnicowymi wyrzutniami rakietowymi WR-40 Langusta, a także z 98-mm moździerzami holowanymi M-98.